Wel of niet AI? Een kleine mijmering vanuit Charlotte’s Kiln.

Geïnspireerd op glas-in-lood, handbeschilderde vaas van keramiek

Ik heb de afgelopen tijd best veel over AI meegedacht. Je kunt tegenwoordig geen dag meer doorkomen zonder er iets over te horen, te lezen of weer een nieuw foefje te ontdekken. Mijn hemel. Ik heb op sommige dagen al moeite om mijn eigen inbox bij te houden, dus het idee om al die nieuwe technologie bij te benen is nogal wat.

Ik zal maar eens uitleggen waarom AI zo in mijn hoofd zit. Ik heb Shireen haar reis hiermee vanaf het allereerste begin op de voet gevolgd. Ik herinner me de vragen nog, de onzekerheid en de duizelingwekkende hoeveelheid dingen die ze moest leren toen ze Kiln & Kettle opzette. Er waren formulieren om in te vullen, regels om te begrijpen, e-mails om te schrijven en, misschien wel het meest angstaanjagend van allemaal: officiële Nederlandse documenten.

Ik zag haar urenlang naar die brieven staren, in de hoop dat de woorden vanzelf zouden veranderen in iets wat ze begreep. Dat gebeurde helaas zelden. AI schoot haar meer dan eens te hulp. Ze vroeg de computer om dingen in gewoon Engels uit te leggen, hielp haar ingewikkelde brieven te ontrafelen en vertaalde zinnen waar ze anders echt helemaal niets van snapte. Het werd een soort supergeduldige assistent die nooit met haar ogen rolde. En geloof me, Shireen heeft wat afgevraagd.

Dus nee, dit is geen verhaal over hoe verschrikkelijk AI wel niet is en dat we allemaal weer bij kaarslicht brieven moeten gaan schrijven. Ik ben persoonlijk namelijk erg gesteld op elektriciteit, dank je vriendelijk. Maar de laatste tijd ben ik er wel net even anders over gaan nadenken.

Ik herinner me een middag dat Shireen bij haar veertienjarige dochter zat te kletsen. Ik deed natuurlijk niet mee aan het gesprek, maar ik hoorde genoeg terwijl hun stemmen door de studio klonken.

Haar dochter maakte zich zorgen over wat dit allemaal betekent voor de toekomst. Ze dacht aan kunstenaars, muzikanten, schrijvers en illustratoren. Mensen die jarenlang hun ambacht leren, oefenen, fouten maken en zo langzaam hun eigen stijl ontdekken. Wat gebeurt er als een computer in een paar seconden iets kan maken waar een mens jaren voor heeft moeten zwoegen? Een heel terechte vraag.

En terwijl ik luisterde, moest ik denken aan alle mensen die hier elke dag over de drempel stappen. De mensen die aan mijn tafels zitten met hun eigen ideeën, hun eigen handen en hun eigen, wonderlijke manier van naar de wereld kijken.

Dat gesprek is me bijgebleven.

Kasten vol keramiek in de studio van Kiln & Kettle, met een grote variatie aan handgemaakte items die klaarstaan om geglazuurd en beschilderd te worden.

Ik begon te denken aan de warme bakker op de hoek die weet wat je meestal bestelt. De bloemist die onthoudt dat je liever een een beetje wild boeket hebt dan zo'n superstrak gestyleerd bloemstuk. De winkelier die even vijf minuten met je kletst terwijl je alleen maar binnenwipte voor één boodschap. Je kent dat soort plekjes wel.

Misschien ben ik een romanticus, maar ik hou daar simpelweg van.

Ik hou van mensen die de tijd nemen om ándere mensen echt te leren kennen. Ik vind het fijn om iemand om zijn mening te vragen en te horen wat híj denkt, in plaats van een antwoord te krijgen waarvan een algoritme heeft bedacht dat ik het vast wil horen. En ik wil al helemaal geen toekomst waarin al die lieve, kleine zaakjes in de winkelstraat langzaam verdwijnen. Wat mij natuurlijk automatisch brengt bij mijn favoriete plekje op de wereld: Kiln & Kettle.

Shireen en Caren staan klaar om gasten met een warme glimlach te verwelkomen en te zorgen voor een heerlijke, gastvrije ervaring.

Ik heb al zoveel mensen de studio zien binnenstappen die vol overtuiging verkondigden dat ze "echt totaal niet creatief" zijn. Dan zoeken ze hun keramiek uit, gaan zitten en beginnen gewoon. In het begin kijken ze nog wat twijfelachtig. Ze houden de kwast heel voorzichtig vast. Ze vragen zich af of een kleur wel mooi staat of dat een patroon niet te hoog gegrepen is. Ze spieken even bij de buren en twijfelen of ze niet iets indrukwekkenders moeten maken.

Maar langzaam maar zeker gebeurt er iets bijzonders. Ze beginnen op zichzelf te vertrouwen.

Een kind zit met uiterste concentratie te werken aan een ontwerp dat uiteindelijk ongetwijfeld veel meer kleuren bevat dan vooraf de bedoeling was. Vriendinnen kletsen lekker bij over hun koffie terwijl ze naast elkaar schilderen. Iemand stipt de allerkleinste bloemetjes ooit op een mok en twijfelt hardop of het oor ook nog een klein decoratietje kan gebruiken.

Ik heb mensen landschappen zien schilderen, dieren, namen, patronen, herinneringen en dingen die volgens mij alleen in hun eigen verbeelding bestaan. Ik heb mensen fouten zien maken, zien stoppen, lachen en weer gewoon zien doorgaan. En ergens halverwege zit er vrijwel altijd wel ergens verf: op de tafel, op een mouw of op iemands neus.

Dat vind ik nou juist het leukste stukje.

Een bezoeker kleurt met uiterste precisie de getekende nummers op een tegel blauw in, geholpen bij het schilderen door aanwijzingen als "donker" en "licht".

Het eindresultaat van een handbeschilderde mok van keramiek nadat deze is geglazuurd en afgebakken in de oven.

Want wat ik hier zie, is niet alleen het eindresultaat. Het is het proces van iemand die zijn eigen hoofd en handen gebruikt om iets te maken wat er vórdat ze gingen zitten nog niet was. Daar bestaat geen afsnijroute voor. Je kunt een computer niet vragen om gezellig bij te kletsen met een goede vriendin terwijl je er naast zit. Nou ja, je zou het 'm waarschijnlijk wel kunnen laten simuleren, maar we zijn het er vast over eens dat dat wel een heel trieste middag zou worden.

Vrienden en familie genieten van een creatieve middag keramiek schilderen.

Bij Kiln & Kettle is het mooie niet alleen wat je mee naar huis neemt. Het is de tijd die je hebt besteed om het te maken. De gesprekken, de focus, de slappe lach als iets niet helemaal uitpakt zoals gepland. En het feit dat het echt helemaal niemand uitmaakt als jouw geschilderde hartje toch meer op een aardappel lijkt. Eerlijk gezegd vind ik dat we die aardappelhartjes juist moeten vieren.

Het valt me ook op hoe vaak mensen naar hun telefoon grijpen. Dingen opzoeken, vragen stellen, mail checken, antwoorden vinden. En als iemand nu niet weet hoe iets moet, is er meteen dat stemmetje dat zegt: Waarom vraag je het niet gewoon aan AI? Wat natuurlijk ontzettend handig is.

Maar ik vraag me soms af of we het onszelf niet nét iets te makkelijk maken. Wat is er gebeurd met even ergens op broeden? Iets verkeerd doen, het opnieuw proberen en het uiteindelijk zelf uitvogelen? Of een zin opschrijven, voelen dat 'ie niet klopt, hem doorstrepen en een betere manier vinden om te zeggen wat je nou écht bedoelt? 

Niet alles hoeft efficiënt te zijn. Niet alles hoeft geoptimaliseerd te worden. Soms moet je je brein gewoon even laten dwalen.

Ik heb Shireen die keuze voor zichzelf zien maken. Ze gebruikt AI nog steeds als ze hulp nodig heeft, vooral bij die raadselachtige Nederlandse brieven en de praktische regeldingen die bij een eigen zaak horen. Maar ze heeft ook besloten om meer ruimte te laten voor haar eigen gedachten, haar eigen woorden en haar eigen pogingen.

Ze wil meer boeken lezen, ook Nederlandse boeken — wat ongetwijfeld gaat betekenen dat ze flink wat woorden moet opzoeken. Haar Nederlands is nog altijd volop in ontwikkeling, en ik vermoed dat een Nederlandse roman haar af en toe zal laten twijfelen of ze de plot nou wel helemaal heeft meegekregen. Ze wil Nederlandse poëzie lezen, naar Nederlandse podcasts luisteren en meer Nederlandse programma's kijken. En als ze iets moet schrijven, wil ze het eerst zelf proberen voordat ze een slimme computer vraagt om het op te poetsen. Zal het altijd briljant zijn? Vast niet. Zal ze soms iets schrijven en meteen wensen dat ze toch om hulp had gevraagd? Heel goed mogelijk.

Maar misschien is dat nou juist de bedoeling.

Kleurrijk keramiek maken bij Kiln & Kettle: een levendige plek waar creatievelingen hun eigen handbeschilderde keramiek ontwerpen, omringd door kwasten, verf en een dosis creativiteit.

Ik zie diezelfde moed bij de mensen die hier komen schilderen. Ze weten ook niet altijd precies wat ze doen. Ze hebben niet altijd een perfect plan. Ze maken keuzes, bedenken zich, en ontdekken soms dat de kleur die ze in hun hoofd hadden toch net even anders uitpakt op het keramiek.

En toch gaan ze door.

Want de wereld wordt er ontzettend goed in om alles er perfect uit te laten zien. Foto's worden bewerkt, beelden worden in seconden gegenereerd, stemmen worden nagedaan en teksten rollen met één klik uit de computer. Maar ik ben er nooit helemaal van overtuigd geweest dat 'perfect' nou echt alles is. Geef mij maar het schilderijtje dat een tikkeltje scheef is. De handgeschreven kaart met een spelfoutje. De zelfgemaakte taart die in het midden een beetje is ingezakt. Het schaaltje waar de vingerafdrukken nog in de klei staan.

Die kleine imperfecties vertellen ons iets. Ze herinneren ons eraan dat er iemand wás. Dat iemand het heeft geprobeerd. Dat iemand met zijn eigen twee handen iets heeft gemaakt. En dat vind ik nou juist zo prachtig.

Handen vol verfspatten vertellen het verhaal van een gezellige sessie keramiek schilderen, waar vrolijke kleuren en afgewerkte borden de leukste creatieve ontwerpen laten zien.

Misschien is dat wel waarom ik zo'n warm hart heb voor deze kleine studio. Ik heb gezien hoe Shireen een plek heeft gecreëerd waar mensen samen kunnen komen, iets kunnen maken, kunnen genieten van een kop koffie en een paar uur kunnen ontspannen, puur omdat ze er blij van worden. Ze wilde niet de wereld veranderen; ze wilde een plek maken waar mensen even op de rem kunnen trappen.

Maar vanaf de zijlijn heb ik meer gezien dan dat.

Ik heb mensen hun zelfvertrouwen zien terugvinden. Ik heb ze zichzelf zien verrassen. Ik heb ze hun eigen hoofd en handen zien gebruiken om de mooiste, creatiefste dingen te maken — zelfs als ze binnenkwamen met het idee dat ze geen spatje creativiteit in zich hadden.

Hoe meer ik nadenk over de wereld waar we naartoe gaan, hoe meer ik geloof dat juist die kleine dingen er toe doen. Iets maken met je handen. Iets nieuws leren. Tijd doorbrengen met iemand zonder dat er een scherm tussen zit. Iets in het begin klungelig doen, maar er genoeg plezier in hebben om toch door te zetten. Misschien zijn dat helemaal geen ouderwetse ideeën. Misschien zijn het precies de dingen die we stevig moeten vasthouden.

Dus nee, AI en ik gaan niet uit elkaar. Shireen en ik zullen er vast op blijven vertrouwen als het nodig is, zeker wanneer er weer zo'n onbegrijpelijke brief in de mailbox belandt. Maar ik hoop dat we ook ruimte blijven maken voor onze eigen gedachten, onze eigen woorden en onze eigen, heerlijk imperfecte pogingen.

Lees dat boek. Schrijf die woorden. Maak dat kunstwerk. En als het even niet lukt: zet de ketel op en zorg voor wat verf op je handen.

Er zit een beetje magie in de dingen zélf doen. En er zit, als je goed kijkt, ontzettend veel schoonheid in onze imperfecties.

Met liefde, verf onder mijn nagels en absoluut geen algoritme te bekennen.

Charlotte Kiln

Een creatief wezen, geen AI-gegenereerd wezen x

Haar Majesteit Charlotte Kiln.